Hermann Jansen’in Adana İmar Planı (1939)

Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde hızla gelişen Adana, 1930–1940 yılları arasında özellikle Tepebağ’ın kuzeyi ve kuzeybatısında büyümeye başlamış; bu genişleme planlı bir şehirleşmeyi zorunlu kılmıştır. Bu ihtiyaç doğrultusunda 1939 yılında Alman şehir plancısı Hermann Jansen tarafından, başta Reşatbey semti olmak üzere tren istasyonu ile eski şehir arasında kalan alanı kapsayan ilk kapsamlı imar planı hazırlanmıştır.

Jansen’in planı başlangıçta sınırlı bir bölge için tasarlanmış olsa da, modern şehircilik anlayışını Adana’ya taşıyan öncü bir çalışmadır. Plan kapsamında:

Spor bölgesi,

Park alanları,

Okullar,

Tiyatro alanı öngörülmüştür.

Yeni tren istasyonunu Atatürk Parkı’na bağlayan bir yaya aksı planlanmış, böylece kamusal alanlar arasında güçlü bir ilişki kurulmak istenmiştir. Jansen, yollar boyunca düzenli ve sürekli büyük konut blokları önermiş; kavşakları yeniden tasarlamış ve Tarsus ile Ceyhan yönüne giden şehirlerarası karayolu için yeni bir güzergâh planlamıştır.

İlk gelişme planının ardından Seyhan Parkı, Atatürk Parkı ve yeni tren istasyonuna bakan halk meydanı için ayrıntılı projeler hazırlanmıştır. Jansen’in yaklaşımı, Adana’nın sıcak iklimi ve doğal peyzajıyla uyumlu, sağlıklı ve nefes alan bir kent dokusu oluşturmayı hedeflemiştir. Parkların yalnızca yeşil alan değil; toplantılar, açık hava konserleri ve sosyal etkinlikler için kullanılabilecek kamusal yaşam merkezleri olması planlanmıştır.

Yaklaşık 1000 hektarlık bir iskân alanını kapsayan bu plan, dönemin nüfus projeksiyonlarına göre yeterli görülmüştür. Ancak 1950’li yıllardan sonra Adana’nın beklenenden çok daha hızlı büyümesi, planın yetersiz kalmasına neden olmuş ve sonraki yıllarda yeni imar planlarının hazırlanmasını zorunlu kılmıştır.

Bugün Adana’nın merkez dokusunda hâlâ hissedilen planlı akslar, park düzenlemeleri ve kamusal alan anlayışı, Jansen’in kente kazandırdığı modern şehircilik vizyonunun önemli izleridir.